Veiligheidsgordel bij de rolstoel: waarom hij steun kan geven, maar een juiste zithouding en veilig gebruik niet vervangt

Veel rolstoelen en elektrische rolstoelen zijn uitgerust met een veiligheidsgordel of steunriem. Op het eerste gezicht lijkt dit onderdeel eenvoudig: hij wordt vastgemaakt en moet meer houvast geven. In de praktijk is het echter belangrijk om zijn functie goed te begrijpen.

Een veiligheidsgordel kan in het dagelijks gebruik helpen om de zithouding rustiger te houden en een veiliger gevoel te geven. Hij vervangt echter geen passende zithouding, geen correct gebruikte remmen, geen voorzichtige rijstijl en geen ondersteuning bij de transfer.

Dit artikel legt uit waarvoor een veiligheidsgordel op de rolstoel zinvol is, waar je bij het gebruik op moet letten en welke misverstanden je moet vermijden.

Wat een veiligheidsgordel op de rolstoel kan doen

Een veiligheidsgordel kan eraan bijdragen dat de gebruiker stabieler in de rolstoel zit. Vooral bij korte stops, lichte bewegingen of kleine oneffenheden kan een gordel een rustiger zitgevoel geven.

Hij kan ook helpen om licht naar voren schuiven te verminderen, als de zithouding in principe goed is en de gordel correct is aangebracht.

Belangrijk is echter: de gordel is een hulpmiddel. Hij is niet bedoeld om een ongeschikte zithouding, verkeerd gebruik of gebrek aan aandacht te compenseren.

Waarom de gordel een juiste zithouding niet vervangt

Een stabiele zithouding ontstaat door meerdere factoren: passende zitbreedte, geschikte zitdiepte, rugleuning, armleuningen, voetsteunen en de persoonlijke lichaamshouding. De veiligheidsgordel is slechts één onderdeel van dit geheel.

Als iemand te ver naar voren zit, scheef in de rolstoel ligt of de voeten niet goed op de voetsteunen rusten, kan een gordel het probleem niet volledig oplossen.

Daarom moet de zithouding eerst kloppen. De gordel kan deze houding ondersteunen, maar niet alleen creëren.

Hoe een veiligheidsgordel in het dagelijks gebruik wordt gebruikt

De gordel moet zo worden aangelegd dat hij stevig houdt, maar niet onaangenaam drukt. Hij mag niet gedraaid zijn en niet over gevoelige plekken schuren.

Voor vertrek of voor langere zitperiodes kan worden gecontroleerd:

• ligt de gordel vlak aan?
• is hij niet gedraaid?
• zit de persoon rechtop en comfortabel?
• zijn de voeten goed ondersteund?
• laat de gordel zich eenvoudig openen?
• drukt de gordel niet onaangenaam?

Een gordel moet altijd zo worden gebruikt dat hij ondersteunt, zonder bewegingen onnodig te beperken of ongemak te veroorzaken.

Veiligheidsgordel en transfer: losmaken voor het opstaan

Bij het verplaatsen van de rolstoel naar bed, bank, stoel of auto moet de gordel tijdig worden geopend. Als de gordel vast blijft zitten, kan opstaan of overstappen worden belemmerd.

Voor elke transfer moet eerst worden gecontroleerd of de rolstoel stabiel staat, de remmen correct zijn gebruikt en de voetsteunen niet in de weg zitten. Pas daarna kan de transfer rustig en gecontroleerd plaatsvinden.

De veiligheidsgordel helpt bij het zitten, maar niet bij het opstaan. Voor de transfer zijn stabiliteit, vrije voetpositie en eventueel ondersteuning door familie belangrijker.

Waarom de gordel geen rem vervangt

Een veelvoorkomende misvatting is dat een veiligheidsgordel alleen voldoende bescherming biedt als de rolstoel niet goed is vastgezet. Dat klopt niet.

Bij parkeren, verplaatsen of korte stops moeten de remmen correct worden gebruikt. Bij elektrische rolstoelen spelen bovendien de veilige bediening en het volledig tot stilstand brengen een belangrijke rol.

De gordel houdt de persoon niet veilig als de rolstoel ongeschikt is neergezet, op een sterke helling staat of ondeskundig wordt verplaatst.

Wanneer een veiligheidsgordel bijzonder nuttig kan zijn

Een veiligheidsgordel kan in verschillende dagelijkse situaties nuttig zijn. Bijvoorbeeld:

• bij langere zitperiodes,
• bij een licht onrustige ondergrond,
• bij personen die een stabieler zitgevoel wensen,
• bij het rijden over kleine oneffenheden,
• als de zithouding in principe goed is, maar extra ondersteuning prettig is.

Het exacte gebruik hangt echter altijd af van de persoon, de rolstoel en het dagelijks leven. Bij medische vragen of bijzondere lichamelijke beperkingen moet deskundig advies worden ingewonnen.

Waarom de gordel niet te strak mag zitten

Een veiligheidsgordel mag niet zo los zitten dat hij nauwelijks effect heeft. Maar hij mag ook niet zo strak zitten dat hij drukt, schuurt of de ademhaling en beweging onaangenaam beperkt.

Een te strakke gordel kan snel oncomfortabel worden. Vooral bij langer gebruik moet regelmatig worden gecontroleerd of de houding nog prettig is.

Als de gordel sporen nalaat, onaangenaam insnijdt of de persoon zich ongemakkelijk voelt, moet de afstelling worden gecontroleerd.

Onderhoud en controle van de gordel

Een veiligheidsgordel wordt in het dagelijks gebruik regelmatig aangeraakt en belast. Daarom moet hij af en toe worden gecontroleerd.

Zinvolle controlepunten zijn:

• is de gordelband beschadigd?
• werkt de sluiting betrouwbaar?
• is de gordel schoon en droog?
• zit hij goed vast?
• zijn er gerafelde plekken?
• laat de gordel zich gemakkelijk sluiten en openen?

Een beschadigde of onveilig ogende gordel mag niet zomaar verder worden gebruikt zonder de oorzaak te achterhalen.

Typische misverstanden

Rond het onderwerp veiligheidsgordel bestaan enkele misverstanden. De gordel betekent niet dat elke rijsituatie automatisch veilig is. Hij maakt ook geen sneller of onvoorzichtiger gebruik mogelijk.

Hij vervangt niet:

• een passende zithouding,
• correct gebruikte remmen,
• voorzichtige snelheid,
• vrije voetpositie bij de transfer,
• aandacht voor ondergrond, helling en omgeving,
• ondersteuning door familie wanneer dat nodig is.

De gordel is dus een nuttig extra onderdeel, maar geen vervanging voor veilig gebruik.

Conclusie: veiligheidsgordels goed begrijpen en zinvol gebruiken

Een veiligheidsgordel op de rolstoel kan in het dagelijks leven meer houvast en een rustiger zitgevoel geven. Hij kan helpen om de zithouding te ondersteunen en het zitten prettiger te laten aanvoelen.

Tegelijkertijd moet hij goed worden begrepen: hij vervangt geen passende zithouding, geen remmen, geen rustige bediening en geen zorgvuldige transfersituatie. Het best werkt hij als onderdeel van een in totaal veilige en goed afgestemde rolstoelpraktijk.

Rolstoelen, elektrische rolstoelen en andere mobiliteitshulpmiddelen voor verschillende dagelijkse situaties vindt u bij ByteTecpeak.